(EFFECTIVE – MICROORGANISMS)
Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΩΝ ΕΜ ΣΤΗΝ ΥΓΙΕΙΝΗ ΚΑΙ ΤΗΝ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΚΑΤΟΙΚΙΔΙΩΝ ΠΤΗΝΩΝ
Τα μικρόβια είναι μικρά όντα, ορατά ή αόρατα με το μικροσκόπιο, που προέρχονται από την κατώτατη βαθμίδα του ζωικού και φυτικού βασιλείου.
Ο όρος μικροοργανισμός είναι κατά κάποιο βαθμό ευρύτερος διότι περιλαμβάνει εκτός από τα μονοκύτταρα όντα και πολυκύτταρα, τα οποία όμως αποτελούνται μόνον από ένα είδος κυττάρων, δίχως διαφοροποίηση.
Συνήθως οι δύο παραπάνω όροι χρησιμοποιούνται ταυτόσημα κάθε φορά που αναφερόμαστε σε πρωτόζωα, μύκητες, βακτήρια και ιούς.

Οι μικροοργανισμοί είναι πολύ διαδεδομένοι στην φύση. Βρίσκονται παντού, στον αέρα, στο έδαφος, στα σπίτια, στα ενδύματα, καθώς και σε όλες τις κοιλότητες του σώματος των ανθρώπων, των ζώων και των πτηνών.
Διαιρούνται σε δύο κατηγορίες:
1. στους αναερόβιους οι οποίοι δεν απαιτούν οξυγόνο για την επιβίωσή τους και μεταξύ των άλλων περιλαμβάνουν τον λακτοβάκιλο ανάπτυξης και άλλα είδη εντερικών βακτηρίων, ζυμογόνα (ζυμογόνοι μικροοργανισμοί ή βακτήρια ζύμωσης), θειικομειωτικά βακτήρια, χλωροβακτήρια και φαιοπράσινα φωτοσυνθετικά βακτήρια και
2. στους αερόβιους οι οποίοι απαιτούν οξυγόνο για την επιβίωσή τους και περιλαμβάνουν τα κυανοφύκη, τα αζωτοβακτήρια, το βάκιλο subtilis, τα οξοβακτήρια, τα μεθανογόνα και τα θειοβακτήρια.

Η πλειοψηφία των μικροοργανισμών που υπάρχουν στον πλανήτη μας σήμερα είναι αερόβιοι
Ο προορισμός των μικροοργανισμών στην φύση και στο περιβάλλον των ζώων και των πτηνών είναι τεράστιος, διότι με τα ένζυμα αυτών γίνεται η αποσύνθεση των πολυσύνθετων ζωικών ή φυτικών ουσιών σε απλούστερες (CO2, NH3, N2).
Δίχως τους μικροοργανισμούς η νεκρή ζωική και φυτική ύλη θα ακινητοποιούνταν και δεν θα υπήρχε ελπίδα να επανέλθει στον κύκλο της ζωής και να εξυγιανθεί το περιβάλλον.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΝΕΡΓΟΙ ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ (ΕΜ)
ΕΜ είναι τα αρχικά γράμματα των λέξεων ΕΝΕΡΓΟΙ – ΜΙΚΡΟΟΡΓΑΝΙΣΜΟΙ.
Στα αγγλικά EFFECTIVE – MICROORGANISMS.
Οι ΕΜ είναι μια σύνθετη καλλιέργεια χρήσιμων φυσικών μικροοργανισμών, πολλοί από τους οποίους χρησιμοποιούνται στην παρασκευή των τροφίμων.
Αποτελούνται κυρίως από μαγιά (ζυμομύκητες), βακτήρια γαλακτικού οξέως και βακτήρια φωτοσύνθεσης.
Οι ΕΜ αναπτύχθηκαν από τον Ιάπωνα Δόκτορα Teruo Higa Καθηγητή του Γεωπονικού Πανεπιστημίου του Ριουκίου στην Οκινάβα.

Ο Δόκτορας Higa ανακάλυψε έναν τρόπο με τον οποίο μικροοργανισμοί διαφορετικών ειδών, μπορούν να συνυπάρχουν και πέτυχε την καλλιέργεια παραπάνω από 80 διαφορετικών μικροοργανισμών, που προέρχονται από 10 είδη που ανήκουν σε πέντε διαφορετικές οικογένειες.
Οι αερόβιοι και αναερόβιοι μικροοργανισμοί στην καλλιέργεια των ΕΜ, συνυπάρχουν ομαλά, όχι μόνο σε θεωρητικό επίπεδο αλλά και πρακτικά (σαν καλλιέργεια), κάτι που συνιστά ίσως και το εντυπωσιακότερο χαρακτηριστικό των ΕΜ.
Με την χρησιμοποίηση των ΕΜ, τα χημικά απολυμαντικά και τα φάρμακα, παύουν να είναι απαραίτητα. Ωστόσο οι ΕΜ δεν είναι απολυμαντικό, ούτε αντιβιοτικό. Επίσης δεν αποτελεί ιατρικό προϊόν, ούτε γενετικά τροποποιημένο, ούτε παθογενές.
Η χρησιμότητα των ΕΜ επεκτείνεται σε τομείς όπως στην διατροφή των κατοικίδιων πτηνών και των πτηνών συντροφιάς, στην απολύμανση και διαχείριση των απορριμμάτων τους, στην απολύμανση και επεξεργασία του νερού τους κλπ.

ΠΩΣ ΕΝΕΡΓΟΥΝ ΟΙ ΕΜ
Στην φύση υπάρχουν δύο βασικές «κατευθύνσεις» μεταλλαγών. Η μία είναι αυτή της αναζωογόνησης και η άλλη αυτή της αποσύνθεσης. Στην 1η περίπτωση, η ζωή είναι δυναμική και διατηρείται στην υγιή της κατάσταση. Στην 2η οι μορφές της ζωής αποσυντίθενται και μολύνονται, με επακόλουθο την ασθένεια και τον θάνατο.
Οι μικροοργανισμοί καθορίζουν σε ποια από τις δυο καταστάσεις θα οδηγηθεί η ζωή.
Το 1981 ο Δόκτορας Higa, έπειτα από πολλά χρόνια πειραματισμών, ανακάλυψε ότι:
1. Οι μικροοργανισμοί της ίδιας «κατεύθυνσης» συνυπάρχουν αρμονικά όταν βρίσκονται στον κατάλληλο συνδυασμό.

2. Η πλειοψηφία των μικροοργανισμών έχει την τάση να υιοθετεί την κατεύθυνση της ομάδας η οποία υπερτερεί σε έναν συγκεκριμένο χώρο.
3. Οι μικροοργανισμοί συστρατεύονται είτε με την τάση της αναζωογόνησης, είτε με αυτήν της αποσύνθεσης, ανάλογα με το είδος των μικροοργανισμών που υπερισχύει.
Όπως αναφέραμε οι ΕΜ αποτελούνται κυρίως από βακτήρια τριών ειδών:
1. Μαγιά (ζυμομύκητες)
Προκαλεί ζύμωση οργανικών υλικών και παράγει βιταμίνες και αμινοξέα.
2. Βακτήρια γαλακτικού οξέως
Προκαλούν ζύμωση της οργανικής ύλης και παράγουν οργανικά οξέα, τα οποία αναστέλλουν την ανάπτυξη παθογενών μικροοργανισμών.
3. Βακτήρια φωτοσύνθεσης
Αποτελούν τους παράγοντες κλειδί στους ΕΜ, βοηθώντας στην διατήρηση της ισορροπίας με άλλους χρήσιμους μικροοργανισμούς, επιτρέποντας σε όλους να συνυπάρχουν και να συνεργάζονται.
Τα βακτήρια φωτοσύνθεσης, φωτοσυνθέτουν στο χώμα όπως και στο νερό. Χρησιμοποιώντας ηλιακή ενέργεια, παράγουν αντιοξειδωτικές ουσίες, αμινοξέα, σάκχαρα, βιταμίνες όπως C και E και φυσικές ενεργές ουσίες που ευνοούν την ανάπτυξη των έμβιων οργανισμών, μεταξύ αυτών και των ωφέλιμων βακτηρίων.
Με την ανάπτυξη του πληθυσμού των φωτοσυνθετικών βακτηρίων, αναπτύσσεται και ο πληθυσμός άλλων ωφέλιμων μικροοργανισμών, πράγμα που προωθεί την εξυγίανση του περιβάλλοντος.

Συνεπώς η δράση των ΕΜ βασίζεται σε δύο σημαντικές αρχές:
Στην αρχή της επικράτησης και την αρχή της ζύμωσης.

1. Η αρχή της επικράτησης
Γενικά υπάρχουν 3 είδη μικροοργανισμών:
Οι αποσυνθετικοί (εκφυλιστικοί) μικροοργανισμοί
Οι ουδέτεροι μικροοργανισμοί
Οι συνθετικοί (αναζωογονητικοί) μικροοργανισμοί

Οι αποσυνθετικοί μικροοργανισμοί παράγουν άμεσα ή έμμεσα ουσίες οι οποίες ενεργοποιούν τα διάφορα είδη της οξείδωσης, η οποία δημιουργεί τις ελεύθερες ρίζες που επιφέρουν τον εκφυλισμό και τον θάνατο.
Οι ουδέτεροι μικροοργανισμοί αποτελούν την μεγαλύτερη ομάδα και ακολουθούν την ομάδα που επικρατεί. Όταν λοιπόν σε ένα περιβάλλον επικρατούν οι αποσυνθετικοί μικροοργανισμοί, οι ουδέτεροι ακολουθούν τους αποσυνθετικούς και έτσι κυριαρχεί η αποσύνθεση και ο εκφυλισμός.
Στην πτηνοτροφία, αλλά και σε μεγάλες ερασιτεχνικές ή εμπορικές εκτροφές πτηνών συντροφιάς, ο συνωστισμός και η ελλιπής καθαριότητα, δημιουργούν συχνά ένα περιβάλλον, στο οποίο επικρατούν οι αποικοδομητικοί μικροοργανισμοί, με αποτέλεσμα την εξέλιξη των διάφορων ασθενειών.
Το ίδιο όμως συμβαίνει και σε μικρές εκτροφές ενός ή περισσότερων κατοικίδιων ζώων ή πτηνών, καθώς και πτηνών συντροφιάς, όταν δεν τηρούνται οι κανόνες υγιεινής και καθαριότητας.
Η συχνή χρήση των αντιβιοτικών σε αυτές τις περιπτώσεις, έχει δημιουργήσει ανθεκτικά στελέχη μικροβίων.

Οι Ενεργοί Μικροοργανισμοί ΕΜ αποτελούνται μόνο από αναζωογονητικούς και εποικοδομητικούς μικροοργανισμούς οι οποίοι συμβάλλουν στην αναγέννηση. Έχουν την δύναμη να εμποδίσουν άμεσα και έμμεσα την αποσύνθεση και την σήψη, να διατηρήσουν ζωηρό και υγιές το περιβάλλον και να δημιουργήσουν διάφορες βιοενεργές ουσίες.
Όταν σε ένα περιβάλλον (π.χ εκτροφείο) ή οργανισμό (π.χ στο έντερο των πτηνών), επικρατήσουν (με χρήση ΕΜ), οι εποικοδομητικοί μικροοργανισμοί, οι ουδέτεροι ακολουθούν επίσης την ομάδα της πλειοψηφίας, με αποτέλεσμα την ανάπτυξη και την αναγέννηση.

2. Αρχή της ζύμωσης
Όπως προείπαμε, παντού υπάρχουν βακτηριακές διαδικασίες. Έτσι τα απορρίμματα διαλύονται και μετατρέπονται συνήθως και πάλι σε χρήσιμες ύλες. Αυτή η διαδικασία όμως είναι δυνατόν να λάβει χώρα μόνο κάτω από ορισμένες προϋποθέσεις, ανάλογα με το ποιοι μικροοργανισμοί κυριαρχούν, ποια θρεπτική ουσία είναι διαθέσιμη, την θερμοκρασία κτλ. Με αυτόν τον τρόπο εξαρτάται η δημιουργία αποσύνθεσης ή ανασύνθεσης. Συνχρόνως παράγονται διάφορες ουσίες και η ενέργεια χάνεται.
Τα υλικά που παράγονται από αυτήν την διαδικασία, είναι δυνατόν να διαφέρουν πολύ όσον αφορά την θρεπτική τους αξία.
Υπάρχει ένας διαχωρισμός μεταξύ των οξειδωτικών (αεροβίων) και των ενζυμωτικών (αναερόβιων) διαδικασιών αποσύνθεσης. Στις ενζυματικές διαδικασίες υπάρχει επίσης μια ακόμα διαφορά μεταξύ χρησίμου ζύμωσης (ωρίμανση) και βλαβερής ζύμωσης (σήψης).
Πολλές από αυτές τις διαδικασίες είναι δυνατόν να πραγματοποιηθούν συγχρόνως.

Οξείδωσις
Η οξέιδωσις είναι μια διαδικασία κατά την οποία ορισμένοι μικροοργανισμοί αποσυνθέτουν οργανικά μόρια αεροβίων. Κατά την διαδικασία αυτή προκύπτουν διαλυτές ανόργανες θρεπτικές ουσίες, οι οποίες είναι δυνατόν να απορροφηθούν άμεσα από τον οργανισμό. Παράλληλα παράγεται διοξείδιο του άνθρακος (CO2) και πολλή θερμότητα, καταναλώνοντας πολλή ενέργεια.

Βλαβερή ζύμωση ή σήψη
Είναι η διαδικασία κατά την οποία ορισμένοι μικροοργανισμοί αποικοδομούν αναεροβίως πρωτεΐνες, οπότε προκύπτουν δύσοσμα και ημιαποσυντιθεμένα προϊόντα ανταλλαγής της ύλης, τα οποία συνήθως είναι δηλητηριώδη για τα και τα ζώα και τα πτηνά (αμμωνία, υδρόθειο, μεθάνιο κλπ). Επιπλέον αυτά τα προϊόντα μετατρέπονται και πάλι σε άλλες βλαβερές ουσίες και σχετικά αδιάλυτες ανόργανες ενώσεις.
Όταν όμως σε αυτή τη διαδικασία εμπλακούν οι φωτοσυνθετικοί μικροοργανισμοί των ΕΜ, χρησιμοποιούν (υπό αναερόβιες συνθήκες) τα παραχθέντα προϊόντα σήψης για να παράγουν πολύτιμες ουσίες. Έτσι η διαδικασία της σήψης αντιστρέφεται και οι ανεπιθύμητες οσμές εξαφανίζονται!

Χρήσιμη ζύμωση ή ωριμότης
Είναι μια αναερόβια διαδικασία κατά την οποία ορισμένοι μικροοργανισμοί (που περιέχονται στα προϊόντα ΕΜ), είναι σε θέση να αποσυνθέτουν σύνθετα οργανικά μόρια σε απλές οργανικές και ανόργανες ουσίες, οι οποίες είναι δυνατόν να απορροφηθούν άμεσα από τον οργανισμό. Συγχρόνως παράγονται προϊόντα μεταλλαγής της ύλης όπως φυσικά αντιβιοτικά, ορμόνες, βιταμίνες, ένζυμα, αντιοξειδωτικές ουσίες κλπ, τα οποία διεγείρουν την ανάπτυξη και αυξάνουν την φυσική αντίσταση του οργανισμού των πτηνών, αναστέλλοντας τις ασθένειες.
Ειδικότερα οι αντιοξειδωτικές ουσίες που παράγονται από τους ΕΜ, εμποδίζουν το οξυγόνο να παράγει ελεύθερες ρίζες, οι οποίες συνδέονται με συγκεκριμένες ασθένειες των ζώων και των πτηνών.
Η δράση των αντιοξειδωτικών ενάντια σε εξαιρετικά μολυσματικές ασθένειες των πτηνών όπως η κοκκιδίωση και η ψευδοπανώλη, είναι γνωστή και τα αντιοξειδωτικά έχουν χρησιμοποιηθεί με επιτυχία στην καταπολέμηση αυτών των ασθενειών.
Η τεχνολογία των ΕΜ, παράγει μια ευρεία ποικιλία αντιοξειδωτικών ενζύμων, που έχουν επιπλέον την δυνατότητα να διατηρούν τις τροφές των πτηνών φρέσκες (αναστέλλοντας την ανάπτυξη παθογόνων μικροβίων), για μεγάλη χρονική περίοδο.

Συμπεράσματα
Η τεχνολογία των ΕΜ στις εκτροφές κατοικίδιων πτηνών, έχουν ανοίξει καινούργιους ορίζοντες.
Οι τρεις βασικές δράσεις των ΕΜ στους παραπάνω τομείς είναι:
1. Ο καθαρισμός και η απολύμανση, δηλαδή η αποικοδόμηση των διαδικασιών της σήψης, των ενοχλητικών οσμών και των τοξικών ουσιών.
2. Η αντιοξειδωτική ικανότητα, δηλαδή η περισυλλογή των επικίνδυνων ριζών του οξυγόνου, η οποία έχει αποδειχτεί ότι μπορεί να αποτρέψει την εξάπλωση εξαιρετικά μολυσματικών ασθενειών, όπως η κοκκιδίωση, η ψευδοπανώλη κλπ.
3. Η ζύμωση, δηλαδή η μετατροπή των οργανικών υπολειμμάτων σε πολύτιμες πρώτες ύλες.

Ειδικότερα στα πτηνά συντροφιάς, πολλά από τα προβλήματα που απασχολούν εκτροφείς και επαγγελματίες όπως:
- Ο εύκολος, ασφαλής και φθηνός τρόπος απολύμανσης και καταπολέμησης των οσμών των εκτροφείων και των καταστημάτων, των κλουβιών, των εξαρτημάτων, των ίδιων των πτηνών και των αυγών, της τροφής, του νερού κλπ.

- Η αντίσταση κατά των ασθενειών, η πρόληψη ακόμα και η θεραπεία σε ορισμένες περιπτώσεις, χωρίς την χρησιμοποίηση αντιβιοτικών και πανάκριβων συμπληρωμάτων.
- Η απολύμανση και η αύξηση του χρόνου διατήρησης των προϊόντων διατροφής των πτηνών ( αυγοτροφής, φυτρωμένων σπόρων, φρούτων, λαχανικών κλπ) χωρίς την γρήγορη αλλοίωσή τους (ξίνισμα, μούχλιασμα κλπ) και την ανάγκη συχνής αλλαγής τους.
- Η εύκολη και χωρίς ψυγείο διατήρηση και αποθήκευσή προϊόντων μικροοργανισμών (προϊόντα ΕΜ), χωρίς την μείωση της ποσότητας και της δραστικότητας των μικροοργανισμών και των βιολογικά ενεργών συστατικών τους.
Εκεί όμως που αξίζει να σταθούμε, είναι στην ικανότητα των ΕΜ να εξυγιαίνουν το περιβάλλον και να ενισχύουν τον οργανισμό των πτηνών, έτσι ώστε να περιορίζεται κατά πολύ η αναγκαιότητα χρησιμοποίησης των απολυμαντικών και των αντιβιοτικών.
Τα αντιβιοτικά ειδικότερα, θεωρούνταν ένα ανίκητο όπλο όταν πρωτοεμφανίστηκαν στα μέσα του 20ου αιώνα, αλλά σήμερα η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική, καθώς παντού στον κόσμο οι γιατροί και οι κτηνίατροι δίνουν καθημερινά μάχη ενάντια σε πολύ ανθεκτικά στελέχη βακτηρίων.
Η αλόγιστη χρήση των αντιβιοτικών έχει σαν αποτέλεσμα να υπάρχουν παντού κατάλοιπα αντιβιοτικών, κάτι που σημαίνει ότι τα βακτήρια σήμερα μπορούν εύκολα να αποκτήσουν πρόσβαση σε γονίδια ανθεκτικότητας.
Η πρόκληση λοιπόν για τους επιστήμονες είναι να φτιάξουν νέα αντιβιοτικά, με τα οποία δεν θα έχει έρθει σε επαφή κανένα είδος βακτηρίου. Ωστόσο είναι βέβαιο ότι τα βακτήρια θα αποκτήσουν ανθεκτικότητα και στα νέα αντιβιοτικά, οδηγώντας δηλαδή σε ένα φαύλο κύκλο που δεν έχει τέλος.
Η τεχνολογία των ΕΜ, μιμούμενη την φύση και τους μηχανισμούς της, είναι η μόνη εύκολη και οικονομική λύση που μπορεί να δώσει τέλος σε αυτόν τον φύλο κύκλο, οδηγώντας τον πλανήτη και τα πλάσματά του στην πραγματική και διαρκής εξυγίανση που οδηγεί στο ΕΥΖΗΝ.

Βασίλης Σελέκος, Ζωοτεχνολόγος.
Βιβλιογραφία
1. EM and Pet birds. Eco Pure Magazine. December 2004.
2. Rasmus J. Έτσι γίνονται τα βακτήρια ανθεκτικά. Απρίλιος 2007, τεύχος 25
3. Teruo Higa. Μια επανάσταση που θα σώσει την γη. Εκδόσεις Κέδρος, 2007